|
インキュナブラは写本をそのまま印刷しようとしたものですので、これらの略字や縮約形もそのままの形で印刷され、そのために、アルファベットに記号の付いた活字やアルファベット以外の活字も作られました。左図はライプツィヒのC.カヘロフェンのTyp. 3と呼ばれる活字のうち縮約形や略字のために作られたものの例です。
以下ではこれらの縮約形や略字の例を見てみましょう。
はQuiaの略字であり、 はQuareの略字です。
- 母音の上に−の付いた
、 、 、 、 は普通、それぞれの母音の後にmまたはnが省略されていることを示しています。例えば でamenを、 でcumを表します。
- 子音の上に−の付いた
、 、 、 、 、 はそれぞれの子音の前後に文字が省略されていることを示しています。例えば でaugustiを、 でbeatumを、 でdominiを、 でtempusを表します。特に はpr (a) eを、 はquaeを、 はreを表していることが多く、例えば でpreteを、 でquaedamを、 でresを表しています。
はergoの略字ですが、 でgrossosを表すような使い方もあります。
はquoの略字で、 でquodを表します。
はdicitの略字ですが、 でdivinaeを表すような使い方もあります。
はhicの略字ですが、 でhabetを、 でphilosophiaeを表すような使い方もあります。
は でtalisを、 でlegiturを表すような使い方がされます。
はtreの略字で、 でtresを表します。また、語尾では-terの略字です。
はterの略字で、 でterreを表します。
はutの略字です。
はperまたはparの略字で、 でpareを、 でparumperを表します。
はproの略字で、 でprobatを、 でprobemを表します。
はpapaの略字ですが、 でpopuloを表すような使い方もあります。
はpropterの略字ですが、 でpropeを、 でprophetaを表すような使い方もあります。
はquiまたはquodの略字です。例えば でquoddamを表します。
はquamの略字で、 でquamvisを表します。
はqueの略字で語尾で使われます。例えば でquodcumqueを表します。
はquoqueの略字です。
はetの略字です。
は語尾に付けてrumが省略されていることを示します。
は冒頭の場合はcom又はconの略字であり、語尾の場合はus又はisの略字です。
は語尾につけてus又はumが省略されていることを示します。
以上、C.カヘロフェンのTyp.3と呼ばれる活字から縮約形、略字の例をみましたが、インキュナブラではこれ以外のものも使われています。それらについては、A. Cappelli: Lexicon abbreviaturarum; dizionario di abbreviature latine ed italiane (1929. 6.ed.1990) をご覧ください。
なお、「インキュナブラ・コレクション」で紹介している「アリストテレス『問題集』」の冒頭部分を略字なしで記述すると、以下のようになります。
Incipiunt Propleumata Arestotelis.
[O]Mnes hominess naturaliter scire desiderant scribit
Arestoteles princes philozophorum primo metha=
phisice cuius causa potestas redidi talis Quia omne ens na
turaliter appetit summa perfectionen et similiter conatur se associare
primo enti diuino et immortali inquantum potest. ut quia scientia
est de perfectione intellectus humani. ergo omnes hominess na=
turaliter scire desiderant. Rursus et alia ratio est. Nostra quodcumque
ens naturaliter appettit bonum vt se conseruare potestas in rerum na=
tura. sed quia omnis noticia scientifica est de numero bonorum ho=
norabilium vt patet primo de anima. ergo naturaliter omnis
homo scire desiderat Et ex consequenti omnis scientia inquantum
intellectui humano est possibilis est adquirenda. Quamuis
igitur quelibet scientia sit perserutanda magis tamen illaque est
nobilior et communior alijs scientijs. sed quia philozophia na=
turalis confert maximas delectations vt patet. quarto Ethi=
corum. ergo preceteris scientia philozophica diligencius est in=
quirenda Etiam propter alias causas Nam presens scientia est
filiaris scientie naturali quir ipsa clarificat animan ipsa facit delec=
tari in hoc seculo. vt dicit Arestoteles in libro de pomo et
morte qui etiam intantum clarificat hominen vt ipsum primo enti
diuino et immortali assimilari laborat. teste seneca in epistola in
talia prorumpens verba Hoc mihi philozophia promittit vt
sumopere me deo parem reddit Libet igitur de animalibus corpora=
libus presertim de corpore humano ex pluribus artificialibus
codicibus propleumata colligere Et est primum tale.
Queritur quare inter omnia animalia homo habet faciem
versus celsum eleuatam Respondetur multipliciter. Primo Quidam
est ex voluntate ipsius creatoris et quamuis illa responsio
sit vera non tamen videtur valida in propositio. quia sic facile
est omnia soluere Secundo respondetur quod omnis artifex opus
suum primum facit deterius. et post hoc opus suum secun=
dum melius et sic deus creauit bruta animalia primo. qui=
bus dedit faciez de pressam ad terram inclinatum. Et secundo |
| Aij |
|